Thuis blijven wonen steeds lastiger voor oudere eilanders
Dinsdag 3 maart verscheen het onderzoeksrapport 'Samen ouder worden op de Waddeneilanden' van kennisinstituut Planbureau Fryslân in samenspraak met de vijf Waddengemeenten en Rijksuniversiteit Groningen.
Oud worden op Vlieland is voor veel inwoners geen kwestie van voorkeur, maar van verbondenheid. Het eiland is hun thuis, hun sociale netwerk en hun geschiedenis. De sterke gemeenschapszin maakt dat veel ouderen hier zo lang mogelijk zelfstandig willen blijven wonen. Tegelijkertijd laten recente ontwikkelingen zien dat dit geen vanzelfsprekendheid meer is.
Vlieland vergrijst in een tempo dat hoger ligt dan op het vasteland. Jongeren vertrekken voor opleiding en werk naar de wal, terwijl het aandeel oudere inwoners toeneemt. Uit onderzoek van Planbureau Fryslân blijkt dat de combinatie van vergrijzing, woningtekorten en personeelsschaarste op de Waddeneilanden leidt tot een stapeling van knelpunten. Voor een kleine gemeenschap als Vlieland zijn de gevolgen daarvan relatief groot.
De bereikbaarheid van zorg vormt een structurele uitdaging. Voor specialistische behandelingen zijn inwoners aangewezen op het vasteland. Een afspraak bij het Frisius MC betekent in de praktijk doorgaans een volledige reisdag, inclusief overtocht naar Harlingen en, in veel gevallen, een vervolgtraject naar Leeuwarden. Voor ouderen kan deze belasting aanzienlijk zijn. Daarnaast ontbreekt structurele psychologische zorg op het eiland, waardoor ook voor geestelijke gezondheidszorg een reis noodzakelijk is. Dit verhoogt de drempel om tijdig hulp te zoeken.
Naast zorg speelt de woningmarkt een centrale rol. Het aanbod van levensloopbestendige woningen is beperkt en wachttijden voor sociale huur zijn lang. Koopwoningen zijn schaars en prijzig. Hoewel de realisatie van seniorenwoningen in Boswijk een belangrijke stap is geweest, overstijgt de vraag het beschikbare aanbod. In situaties waarin partners verschillende zorgbehoeften hebben, kan het ontbreken van passende huisvesting leiden tot gedwongen scheiding van woonruimte.
Het woningtekort werkt bovendien door in de zorgcapaciteit. Zorgprofessionals moeten op het eiland kunnen wonen om structureel inzetbaar te zijn. Ouderenzorgorganisatie Kwadrant maakt deels gebruik van medewerkers die tijdelijk op Vlieland verblijven. Dit model is kwetsbaar bij uitval of extra zorgvraag. In woonzorgcentrum De Ton is het aantal plaatsen beperkt, waardoor doorstroming en opvang bij acute situaties onder druk kunnen komen te staan.
Ook de fysieke inrichting van de openbare ruimte beïnvloedt de mogelijkheid om zelfstandig te blijven wonen. Stoepen en bestrating zijn niet overal goed toegankelijk voor mensen met een rollator of scootmobiel. In drukke perioden kan de Dorpsstraat moeilijk begaanbaar zijn. Voor minder mobiele inwoners kan dit leiden tot minder deelname aan het dorpsleven en toenemende afhankelijkheid.
De onderlinge band tussen de inwoners van Vlieland vormt een belangrijke kracht. Buren signaleren wanneer iemand hulp nodig heeft en vrijwilligers zetten zich actief in. Deze betrokkenheid helpt om ouderen zo lang mogelijk thuis te laten wonen. Maar tegelijk kan deze informele hulp onder druk komen te staan. Mantelzorgers en zorgverleners ervaren een hoge belasting, terwijl mensen in een kleine gemeenschap niet altijd gemakkelijk om hulp vragen. Thema’s als eenzaamheid, mentale problematiek en middelengebruik blijven daardoor soms buiten het zicht.
Digitalisering biedt mogelijkheden om zorg dichterbij te organiseren. Bijvoorbeeld consulten via beeldbellen kunnen ervoor zorgen dat mensen minder naar de wal hoeven te reizen. Niet alle ouderen beschikken echter over de vaardigheden of middelen om hiervan gebruik te maken. Aanvullende ondersteuning is dan ook noodzakelijk om ongelijkheid te voorkomen.
De wens om op Vlieland oud te worden is breed gedragen. Om dat goed mogelijk te maken, moeten er blijvende keuzes worden gemaakt over woningbouw, zorg en personeel. Het rapport van Planbureau Fryslân is op 3 maart officieel aangeboden aan de gemeente Vlieland. Het college van B&W zal het rapport aan de gemeenteraad aanbieden. Het college heeft aangegeven dankbaar te zijn voor de inzet van inwoners en zorgprofessionals die aan het onderzoek hebben meegewerkt. Op vragen van De Geitenbode wat er gebeurt met de aanbevelingen uit het rapport, antwoordde het college dat het nog geen inhoudelijke toezeggingen kan doen omdat deze aanbevelingen nog niet met de raad zijn besproken. Wel wordt het onderzoek gezien als een belangrijk startpunt voor de nieuwe raadsperiode. De komende maanden zal duidelijk worden welke structurele keuzes nodig zijn, zodat ouderen op Vlieland ook in de toekomst in hun vertrouwde omgeving kunnen blijven wonen.
Tekst: Redactie van De Geitenbode